Τις νύχτες του χειμώνα, στα παγωμένα πεζοδρόμια, σε αυτοσχέδια κρεβάτια από χαρτόνια και παλέτες. Με κουβέρτες που δεν είναι ποτέ αρκετές. Τα χέρια τους “περικυκλώνουν” τα γόνατα τους, το σώμα τους είναι λυγισμένο, βρίσκουν μία στάση για να ζεσταθούν, δίπλα τους ότι μαζεύουν από τους κάδους. Μία φωτογραφία από την οικογένεια τους, ένα δεύτερο ζευγάρι παπούτσια, ένα σκισμένο μπουφάν. Η περιουσία τους.
ΓΡΑΦΕΙ Η ΧΡΥΣΑΝΘΗ ΑΡΧΟΝΤΙΔΟΥ
Ο Δεκέμβρης έχει μπει για τα καλά, το κρύο μουδιάζει τα δάχτυλα και ο κόσμος κάνει βόλτες στο στολισμένο κέντρο της Θεσσαλονίκης, ενώ δίπλα του κοιμούνται άστεγοι άνθρωποι, που συνεχώς πληθαίνουν. Τους συναντάς στα πιο κεντρικά σημεία της πόλης, δίπλα από αστυνομικά τμήματα, έξω από εκκλησίες, σε πυλωτές από πολυκατοικίες, στις εισόδους μεγάλων κτιρίων αλλά και σε γειτονιές, δυτικά και ανατολικά. Όπου νιώθουν ασφάλεια. Τους βλέπεις, ξέρεις ότι είναι εκεί, αισθάνεσαι την παρουσία τους δίπλα σου. Διστάζεις να μιλήσεις, ίσως φοβάσαι, τους προσπερνάς και συνεχίζεις την μέρα σου, με την σκέψη των προβλημάτων της δικιάς σου καθημερινότητας.
Το κοινωνικό πρόβλημα της αστεγίας είναι χρόνιο και σύμφωνα με τα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Εθνικών Οργανισμών για την αστεγία, FEANTSA, οι άστεγοι στην Ελλάδα είναι κατά προσέγγιση 40.000, με ιδιαίτερη έμφαση στο «κατά προσέγγιση», καθώς ένας πολύ μεγάλος αριθμός παραμένει ακατάγραφος. Η Νένα Λιόντα, Κοινωνική Επιστήμονας στο πεδίο της αστεγίας και εργαζομένη στην Κοινωνική Υπηρεσία, τονίζει ότι ο αριθμός των αστέγων δεν μπορεί να είναι ποτέ συγκεκριμένος: UnmuteRemaining Time -0:00 Fullscreen «Η καταγραφή των αστέγων είναι πάντα ετήσια και οι άνθρωποι κάθε χρόνο ολοένα και αυξάνονται. Σύμφωνα με την ΑΡΣΙΣ – Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης νέων, στη Θεσσαλονίκη για τα έτη 2021 και 2022, εντοπίστηκαν 1.633 άστεγοι, συμπεριλαμβανομένων των επισφαλών συνθηκών, και 1.443 έλαβαν βοήθεια από τα προγράμματα και τις δομές που υπάρχουν.
Ωστόσο, οι αριθμοί αυτοί διαρκώς αλλάζουν». Σύμφωνα με την Αντιγόνη Γκοράση, Κοινωνική Λειτουργός στους Γιατρούς του Κόσμου, οι άστεγοι άνθρωποι πολλές φορές δεν γνωρίζουν πού να απευθυνθούν και αυτό συμβάλλει στον μεγάλο ακατάγραφο αριθμό: «Οι άνθρωποι οι οποίοι αντιμετωπίζουν είτε αστεγία είτε βρίσκονται σε επισφαλείς συνθήκες στέγασης, λόγω της απουσίας υποστηρικτικών δικτύων, της έντονης μη κοινωνικοποίησης ή της απουσίας χώρων εργασίας, πολιτισμού και εκπαίδευσης, δεν έχουν τη γνώση για το πού να απευθυνθούν.
Ή μπορεί να είναι άνθρωποι που βρίσκονται σε καθεστώς μετανάστευσης και λόγω απουσίας εγγράφων, να μην μπορούν ζητήσουν βοήθεια, γιατί υπάρχει κίνδυνος. Σαν αποτέλεσμα, στους πολύ ευάλωτους πληθυσμούς, τα νούμερα πάντα είναι κατά προσέγγιση και ένας μεγάλος αριθμός μένει ακατάγραφος. Συνήθως οι άστεγοι είναι περισσότεροι από αυτούς που καταγράφονται».
Η Parallaxi περπάτησε τους κεντρικότερους δρόμους της πόλης είδε άστεγους ανθρώπους, τους μίλησε, τους γνώρισε. Τους περισσότερους σε σημεία της Αριστοτέλους, στα πεζοδρόμια της Τσιμισκή, έξω από πολυκατοικίες στην Αγγελάκη και την Ίωνος Δραγούμη. Έχουν βρει ένα μέρος και έχουν ακουμπήσει τα χαρτόνια και τις κουβέρτες τους, εκεί είναι το σταθερό τους, το σπίτι τους.
Η Μαρία «ζει» σε μία γωνία στην πιο κεντρική πλατεία της πόλης, έξω από ένα ακριβό κατάστημα με παπούτσια. Καθόταν μόνη της, πάνω σε ένα χαρτόνι, με τα πόδια σταυρωμένα, τα χέρια της μαζεμένα και ένα σεντόνι ριγμένο στους ώμους της. Τα πόδια της γυμνά. Την ρωτήσαμε αν είναι καλά, αν χρειάζεται κάτι. «Φαγητό και νερό», μας απάντησε. Φάγαμε μαζί της μία τυρόπιτα κι έπειτα ήπιαμε λίγο νερό. Επικοινωνήσαμε με δυσκολία μαζί της. Είχε έρθει από την Ουκρανία, ως πρόσφυγας με τον πόλεμο, δε μιλούσε τη γλώσσα μας. Ήταν μόνη της στην Ελλάδα, χωρίς οικογένεια, χωρίς παιδιά. Όταν τη ρωτήσαμε την ηλικία της, μας έδειξε απλά 4 δάχτυλα, εννοώντας 40 χρονών.
Σε ένα πεζοδρόμιο στην Αγγελάκη, συναντήσαμε ένα ζευγάρι, τον Δημήτρη και τη γυναίκα του. Μας είπαν ότι μένουν στο δρόμο περίπου 10 χρόνια: «Πριν από τη Θεσσαλονίκη μέναμε στην Αθήνα για πολλά χρόνια, όπου τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά. Ήμασταν στο Λιμάνι του Πειραιά, εμείς και άλλοι πολλοί. Οι άνθρωποι εκεί βοηθούσαν πολύ περισσότερο, έρχονταν συχνά πολλές εθελοντικές ομάδες και μας έφερναν φαγητό. Ήταν άλλο το κλίμα. Εδώ πέρα κανένας δεν δίνει σημασία, ο κόσμος αδιαφορεί. Στη Θεσσαλονίκη μένουμε με τη γυναίκα μου σε αυτό το πεζοδρόμιο στην Αγγελάκη, απέναντι από την ΕΡΤ, για πολλά χρόνια.
Το συγκεκριμένο σημείο είναι πολύ πιο ασφαλές από άλλα κεντρικά μέρη, όπως η Καμάρα ή η Τσιμισκή, ειδικά τα βράδια. Υπάρχει μεγάλος φόβος να σε κλέψουν ή να γίνει κανένα περιστατικό το βράδυ με μεθυσμένους που κυκλοφορούν. Ένας άλλος άστεγος που γνωρίζουμε, έμενε στη Ροτόντα και πριν λίγες μέρες τον έκλεψαν και αναγκάστηκε να φύγει από εκεί. Με τους περισσότερους αστέγους γνωριζόμαστε μεταξύ μας και υπάρχει υποστήριξη. Με μερικούς κοιμόμαστε και ο ένας δίπλα στον άλλον πολλές φορές. Στο υπνωτήριο των αστέγων δεν πηγαίνουμε. Ξέρουμε ότι στις 9 το πρωί και με χιόνια και με βροχές, θα χρειαστεί να φύγουμε, οπότε δεν βρίσκουμε λόγο στο να πάμε μόνο για να κοιμηθούμε το βράδυ».
Η. Ε. είναι 70 χρονών, καταγόταν από μία πλούσια οικογένεια της Θεσσαλονίκης, ξαφνικά επί κρίσης και με τον θάνατο του αδερφού της, βρέθηκε χρεωμένη και με μία έξωση στο χέρι. Καλοστεκούμενη, με τα χρυσαφικά της και τα μαζεμένα της μαλλιά, στέκεται επί της Ερμού, με ένα καρότσι το οποίο έχει μέσα τις φωτογραφίες της οικογένειας της και τα όσα ρούχα της έχουν μείνει: «Είμαι στον δρόμο από το 2013, το δύσκολο είναι όταν έρχεται ο χειμώνας, στέκομαι εδώ δίπλα στο βιβλιοπωλείο, η γειτονιά με ξέρει, έρχονται και μου προσφέρουν νερό, καφέ και φαγητό. Μαγειρεύω εξαιρετικά, μου λείπει πολύ μία όμορφη κουζίνα, και τα οικογενειακά τραπέζια που συνηθίζαμε να κάνουμε όταν ήμουν παιδί. Ο πατέρα μου ήταν χρυσοχόος, ντρέπομαι πολύ για την κατάληξη μου, όταν φαλιρίσαμε, με έκαναν όλοι πέρα, δεν με βοήθησε κανένας, δεν ήξερα που να πάω.
Έτσι βρέθηκα εδώ, η Ερμού πια, η είσοδος αυτής της πολυκατοικίας είναι το σπίτι μου, ξυπνάω το πρωί και κάθομαι στην στάση του λεωφορείου, καμία φορά οι άνθρωποι μου μιλούν μερικοί με αγνοούν ή με στραβοκοιτούν. Το καλοκαίρι τα πράγματα είναι δύσκολα, η άσφαλτος καίει, προσπαθώ να στέκομαι μπροστά σε καταστήματα για να κλέβω λίγο από την δροσιά του ερκοντίσιον. Δεν ξέρω πόσο θα αντέξω, είμαι και άρρωστη, γέρασα πολύ, δεν βλέπω καλά. Ένα σπίτι ήθελα ένα μικρό σπίτι με μία κουζίνα να μαγειρεύω, τίποτε άλλο. Η ζωή μου πια είναι δύσκολη.
Θυμάμαι πέρσι τα Χριστούγεννα ήρθε ένα κορίτσι με το αγόρι της, γύρω στις 3 το πρωί. Με πλησίασαν κι εγώ φοβήθηκα, εκείνη μου χάρισε το κασκόλ της και κάθισε να μιλήσουμε κι εκείνος πήγε να μου πάρει ένα ζεστό τσάι κι ένα πεϊνιρλί. Ήταν τα πιο όμορφα χριστούγεννα που έκανα. Τα παιδιά ήρθαν αρκετές φορές ακόμη, κυρίως βράδυ. Μετά έφυγαν στο εξωτερικό δεν τους ξανάδα».
Όμως οι άνθρωποι χωρίς στέγη δεν είναι μονάχα αυτοί. Ο όρος αστεγία είναι πολύ ευρύτερος. «Όλοι μας είμαστε εν δυνάμει άστεγοι. Ποτέ δεν ξέρεις πώς θα στα φέρει η ζωή και από τη μία στιγμή στην άλλη μπορεί να βρεθείς στον δρόμο», εξηγεί χαρακτηριστικά η Γαβριέλλα Σαμψωνίδου, Κοινωνιολόγος σε κοινωνικά ευπαθείς ομάδες: «Άστεγος δεν είναι μόνο αυτός που θα βρεθεί στον δρόμο αλλά και όλοι όσοι ζουν κάτω από επισφαλείς συνθήκες.
Αυτό σημαίνει αν κάποιος μένει σε ένα ακατάλληλο σπίτι, με υγρασία, μούχλα, σπασμένα παράθυρα και σοβάδες να πέφτουν και δεν μπορεί να καλύψει τις βασικές του ανάγκες, όπως το φαγητό και τα ρούχα. Ή αν κάποιος χρειάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι του, λόγω ενδοοικογενειακής βίας ή οικονομικών προβλημάτων. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι ζούνε υπό τα όρια της φτώχειας, καθώς από εκεί ξεκινούν όλα και δεν κατανοούν ούτε οι ίδιοι τις επισφαλείς συνθήκες μέσα στις οποίες βρίσκονται. Η συνειδητοποίηση αυτή δεν υπάρχει φυσικά ούτε από τον ευρύτερο κόσμο, ότι δηλαδή τέτοιες καταστάσεις συμπεριλαμβάνονται στην κατηγορία των αστέγων».
«Η αστεγία είναι η κορυφή στο παγόβουνο», λέει χαρακτηριστικά η κ. Γκοράση, καθώς εξηγεί τις αιτίες του φαινομένου: «Στις δύσκολες συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούμε, με την ακρίβεια, τους χαμηλούς μισθούς και τα ολοένα και αυξανόμενα ενοίκια, είναι πολύ πιθανό κάποιος να αντιμετωπίσει σοβαρές κοινωνικές κρίσεις. Όταν όμως δεν υπάρχει ένα ευρύτερο κοινωνικό δίκτυο αλλά και οι κατάλληλες κοινωνικές πολιτικές, για να πλαισιωθεί και υποστηριχθεί αυτός ο άνθρωπος, όχι παρωδικά αλλά ολιστικά, τότε μπορεί πολύ γρήγορα να χάσει τα πάντα. Πίσω από την αστεγία υπάρχει η κοινωνική περιθωριοποίηση, η ακραία και μακροχρόνια φτώχεια, η ανεργία αλλά και η ψυχική υγεία, που είναι και η μεγαλύτερη πρόκληση. Να μην ξεχνάμε ότι βασική προϋπόθεση για ένταξη σε φορείς, όπως υπνωτήρια, είναι η συμβίωση, άρα οι άνθρωποι οι οποίοι παρουσιάζουν σοβαρά ψυχιατρικά προβλήματα, πρακτικά βρίσκονται στο κενό».
«Στη Θεσσαλονίκη υπάρχουν δομές και προγράμματα που υλοποιούνται για την βοήθεια των αστέγων αλλά και για την γενικότερη καταπολέμηση του φαινομένου», όπως λέει η κ. Γκοράση: «Υπάρχουν φυσικά οι παροχές του δήμου, που συμπεριλαμβάνουν το υπνωτήριο και το ανοιχτό κέντρο ημέρας αστέγων. Υπάρχει ακόμη το υπνωτήριο ΟΚΑΝΑ, που αφορά εξαρτημένους. Ακόμη, υπάρχουν και δομές οι οποίες αφορούν περισσότερο την καταπολέμηση της φτώχειας σε κατά τόπους δήμους, με συσσίτια, κοινωνικά φαρμακεία, παντοπωλεία, κομμωτήρια, τα οποία είναι καθοριστικά. Είναι πάρα πολύ σημαντικό για έναν άστεγο να μπορεί να περιποιηθεί τον εαυτό του και είναι κάτι το οποίο συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό και στην ψυχολογία του».
Πληροφορίες για παροχές αστέγων: *Υπνωτήριο αστέγων δήμου Θεσσαλονίκης: Ανδρέου Γεωργίου 5, Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά 19:00 – 9:00, (Check in 19:00-21:00 / Check out 9:00), Τηλ: 2310 528811 *Ανοιχτό Κέντρο Ημέρας Αστέγων δήμου Θεσσαλονίκης: Μοναστηρίου 62, Ώρες Λειτουργίας: Καθημερινά 9:00 – 17:00, Τηλ: 231331-6611, Υπηρεσίες: Ψυχο-κοινωνική υποστήριξη, Πρωτοβάθμια υγειονομική φροντίδα, Ατομική φροντίδα & υγιεινή, Διασύνδεση με υπηρεσίες στέγασης, σίτισης, Κοινωνική & εργασιακή επανένταξη, Νομική συνδρομή, Συμβουλευτική Υγεία & πρόνοια *Κέντρο Ημέρας – Υπηρεσίες Βραχείας Φιλοξενίας ΟΚΑΝΑ: Κωστή Παλαμά 7, 24ωρη λειτουργία – 7 μέρες την εβδομάδα, Τηλ: 2310516809 *Ανοιχτό Κέντρο Ημέρας ΟΚΑΝΑ (Μενεμένη): Μοναστηρίου 265, Ώρες λειτουργίας: 08:00 – 16:00, Δευτέρα – Παρασκευή, Τηλ: 2310543496 *Ανοιχτό Κέντρο Ημέρας ΟΚΑΝΑ (Βαρδάρης): Μοναστηρίου 4, Ώρες λειτουργίας: 08:00 -16:00, Δευτέρα – Παρασκευή, Τηλ: 2310566136-137 *Πολυϊατρείο Γιατροί του Κόσμου: Πτολεμαίων 29Α (εντός στοάς), Ώρες λειτουργίας: 8:30 – 16:30, Δευτέρα – Παρασκευή, Τηλ: 2310.56.66.41 *Γιατροί του Κόσμου: Street Work – Βοήθεια στον άστεγο πληθυσμό: Αν εντοπίσετε άτομο στη Θεσσαλονίκη που διαμένει στον δρόμο ή σε επισφαλείς συνθήκες στέγασης, μπορείτε να καλέσετε στο 2310566641, Δευτέρα με Παρασκευή, 08:00 – 15:00, ή να στείλετε γραπτή ενημέρωση στο pssthes.mdmgreece@gmail.com. Οι Γιατροί του Κόσμου θα προγραμματίσουν παρέμβαση με σκοπό την παροχή πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και την διασύνδεση με το Κοινωνικό Πολυϊατρείο των ΓτΚ στη Θεσσαλονίκη.
