Το πρόβλημα με τη χρήση των smartphones (κινητό τηλέφωνο) δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις ώρες που περνά κανείς μπροστά στην οθόνη, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τη συσκευή.
Έρευνα του Πανεπιστημίου Semmelweis, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Acta Psychologica, δείχνει ότι η προβληματική χρήση του κινητού συνδέεται κυρίως με τον μειωμένο αυτοέλεγχο και τον έντονο φόβο μήπως κάποιος χάσει σημαντικές κοινωνικές εμπειρίες ή εξελίξεις, γνωστό ως FOMO (Fear of Missing Out).
Οι ερευνητές μελέτησαν νέους ηλικίας 18 έως 35 ετών, εξετάζοντας τις συνήθειες χρήσης των κινητών τους, την ψυχική και σωματική τους υγεία και τις γνωστικές τους επιδόσεις. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια σχετικά με τον χρόνο χρήσης, τις δραστηριότητές τους, τη δυσκολία απομάκρυνσης από τη συσκευή και την τάση να σκέφτονται το κινητό ακόμη και όταν δεν το χρησιμοποιούσαν.
Με βάση τις συνήθειές τους, οι ερευνητές διέκριναν τρεις κατηγορίες χρηστών. Η πρώτη περιλάμβανε όσους χρησιμοποιούσαν κυρίως το κινητό για επικοινωνία και διατήρηση κοινωνικών σχέσεων. Η δεύτερη αφορούσε άτομα με πιο περιορισμένη χρήση, που συνδύαζαν επικοινωνία, ενημέρωση και ψυχαγωγία. Η τρίτη περιλάμβανε τους λεγόμενους «βαρείς χρήστες περιεχομένου», οι οποίοι περνούσαν τουλάχιστον τέσσερις έως πέντε ώρες ημερησίως στο κινητό, κυρίως καταναλώνοντας διαδικτυακό περιεχόμενο και κάνοντας παθητική περιήγηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η συγκεκριμένη ομάδα εμφάνισε χειρότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες μνήμης και προσοχής από τις αναμενόμενες για την ηλικία της. Τα μέλη της ανέφεραν επίσης χαμηλότερη ποιότητα ύπνου, μεγαλύτερη ανάγκη για συνεχή ερεθίσματα και δυσκολία να αντισταθούν στην παρόρμηση να ελέγχουν αμέσως το κινητό τους.
Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης, δρα Γιοχάνα Τακάτς, η προσωπικότητα από μόνη της δεν καθορίζει την εμφάνιση προβληματικής χρήσης. Ακόμη και άτομα με αυξημένη τάση για άγχος, θλίψη ή στρες δεν είναι αναγκαστικά ευάλωτα στον εθισμό. Καθοριστικότεροι παράγοντες φαίνεται να είναι η ικανότητα ελέγχου των παρορμήσεων και ο φόβος της κοινωνικής αποσύνδεσης.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη γνωστική λειτουργία. Η συνολική διάρκεια χρήσης συνδέθηκε περισσότερο με σωματικά προβλήματα, ιδίως με την κακή στάση του σώματος. Όταν κάποιος κοιτάζει επίμονα το κινητό κρατώντας το χαμηλά, το κεφάλι γέρνει προς τα εμπρός, επιβαρύνοντας τον αυχένα. Η παρατεταμένη αυτή στάση, γνωστή ως «αυχένας του κινητού» (text neck), μπορεί να προκαλέσει πόνο και επιβάρυνση των αρθρώσεων.
Παράλληλα, η παρατεταμένη κάμψη του αυχένα ενδέχεται να επηρεάζει τα αισθητηριακά σήματα που ενημερώνουν τον εγκέφαλο για τη θέση του κεφαλιού. Αυτό μπορεί να επηρεάσει την ισορροπία και τον συντονισμό των κινήσεων. Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι τα ευρήματα δείχνουν συσχετίσεις και δεν αποδεικνύουν ότι η χρήση του κινητού προκαλεί άμεσα όλες αυτές τις επιπτώσεις.
Για τον περιορισμό των κινδύνων, προτείνουν τη μείωση των περιττών ειδοποιήσεων, τον καθορισμό χρονικών ορίων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την αποφυγή χρήσης του κινητού πριν από τον ύπνο. Η τακτική σωματική δραστηριότητα και η σωστή στάση του σώματος μπορούν επίσης να συμβάλουν στον περιορισμό της σωματικής επιβάρυνσης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση του αυτοελέγχου και η αντιμετώπιση του φόβου της διαρκούς αποσύνδεσης. Η ψυχολογική υποστήριξη και η εκπαίδευση στη διαχείριση των παρορμήσεων ενδέχεται να βοηθήσουν στην ανάπτυξη υγιέστερων συνηθειών.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο περιορισμός του χρόνου μπροστά στην οθόνη αποτελεί μόνο ένα μέρος της λύσης. Εξίσου σημαντικό είναι να αλλάξει ο τρόπος χρήσης του κινητού, ώστε να προστατεύονται η προσοχή, η μνήμη, ο ύπνος και η συνολική ευεξία.
