Οδός Βενιζέλου. Ένας δρόμος που άλλαξε πολλές φορές όνομα κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Ένας δρόμος «πονεμένος» από την ιστορία του Μετρό. Ένας δρόμος με πλούσια ιστορία που σε μία βόλτα θα συναντήσεις κτίρια διαμάντια, τα οποία κρύβουν αναμνήσεις πολλών χρόνων. Η οδός Βενιζέλου άλλαξε πολλές φορές όνομα στην διάρκεια της ιστορίας. Στην πραγματικότητα το όνομα Βενιζέλου το συναντάμε σε κάθε ελληνική πόλη. Δεν υπάρχει καμία που να μην έχει δώσει έστω και σ’ ένα μικρό δρομάκι το όνομα του Ελευθέριου Βενιζέλου.
ΓΡΑΦΕΙ Ο ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΓΙΑΣ
Ο Βενιζέλος ήταν Έλληνας πολιτικός. Γεννήθηκε στην Κρήτη το 1864. Πολιτεύτηκε και αγωνίστηκε για την ένωσή της με την Ελλάδα. Ονομάστηκε Εθνάρχης. Διετέλεσε πρωθυπουργός της Κρητικής Πολιτείας και επτά φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας. Ως πολιτικός διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο Κρητικό Ζήτημα, καθώς και στα πολιτικά δρώμενα της Ελλάδας, από το 1910 έως τον θάνατό του το 1936.
Ο δρόμος στη Θεσσαλονίκη το 1898 ονομάστηκε οδός Σαμπρί Πασά, επί της θητείας του οποίου έγινε η διάνοιξη της οδού, συνολικού μήκους 1,5 χιλιομέτρου, ενώνοντας την τότε πλατεία Ολύμπου με το Διοικητήριο. Όταν η Θεσσαλονίκη έγινε ελληνική πόλη, η οδός ονομάζεται Βενιζέλου. Το 1920, ο Βενιζέλος χάνει τις εκλογές και η νέα κυβέρνηση ονομάζει τον δρόμο Ερμού μέχρι το 1922, όπου της αποδίδεται ξανά το όνομα Βενιζέλου, αλλά και αυτό μέχρι το 1936, όταν το καθεστώς της 4ης Αυγούστου και του Μεταξά την ονομάζει Βασιλέως Κωνσταντίνου, μέχρι τις 24 Σεπτεμβρίου 1945, που με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου θα πάρει οριστικά το όνομα που κατέχει μέχρι και σήμερα.
Ο δρόμος που αποτέλεσε μήλο της έριδος των κυβερνήσεων που του άλλαζαν όνομα. Επίσης υπήρξε για πολλά χρόνια μέχρι σήμερα, αυτή την φορά για τα αρχαία που βρέθηκαν κατά τα ανασκαφικά έργα του μετρό. Τα σημαντικά ευρήματα που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές άνοιξαν μια μεγάλη πληγή στο κέντρο της πόλης, με τα αρχαία της πόλης να βρίσκονται σε κίνδυνο.
Ο δρόμος για πολύ καιρό ανά τακτά χρονικά διαστήματα ήταν κλειστός, διογκώνοντας το κυκλοφοριακό πρόβλημα και ζημιώνοντας όσο κανέναν άλλον τους επιχειρηματίες πίσω από τις λαμαρίνες. Τα καταστήματα στις γωνίες Βενιζέλου – Εγνατίας θυμίζουν πόλη φάντασμα και αρκετοί είναι εκείνοι – ιδιαίτερα οι νεότεροι – που δεν έχουν απολύτως καμία ανάμνηση του δρόμου χωρίς τις λαμαρίνες.
Τον περασμένο Νοέμβριο απομακρύνθηκαν οι λαμαρίνες από την οδό Βενιζέλου και Εγνατία, διευκολύνοντας την κυκλοφορία στο σημείο και δίνοντας μία πνοή στα καταστήματα που ήταν για πολύ καιρό κρυμμένα και αποκομμένα από τους ρυθμούς της πόλης.
Ο σταθμός Βενιζέλου μπορεί να γίνει πόλος έλξης επισκεπτών, μιας και κρύβει ένα κομμάτι της ιστορίας στα σπλάχνα του, αλλά και λόγω της επικείμενης δημιουργίας μουσείου στο κτίριο του Αλκαζάρ. Το Χαμζά Μπέη Τζαμί, ευρύτερα γνωστό στους κατοίκους της Θεσσαλονίκης ως Αλκαζάρ, είναι τζαμί του 15ου αιώνα χτισμένο στη συμβολή της Εγνατίας οδού και της οδού Βενιζέλου, απέναντι από το Μπεζεστένι. Κτίστηκε το 1468, στη μνήμη του επιφανούς Οθωμανού στρατιωτικού Χαμζά Μπέη. Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τον ελληνικό στρατό, συνέχισε να λειτουργεί ως τζαμί μέχρι το 1925, όταν εγκατέλειψαν την πόλη και οι τελευταίοι μουσουλμάνοι.
Έκτοτε, παρόλο που κρίθηκε διατηρητέο μνημείο, λειτούργησε αρχικά ως τηλεγραφείο, ενώ στη συνέχεια πέρασε στην κυριότητα Εβραίου επιχειρηματία και μετατράπηκε σε κινηματογράφο υπό την ονομασία Αλκαζάρ. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ο επιχειρηματίας εξαναγκάστηκε να μεταβιβάσει την ιδιοκτησία του κτιρίου σε χριστιανό προσφυγικής καταγωγής, ενώ μεταπολεμικά στο τζαμί στεγάστηκαν εμπορικά καταστήματα. Αργότερα, το κτίριο εγκαταλείφθηκε καθώς κρίθηκε ακατάλληλο και πέρασε με δωρεά το 1977 στον Ερυθρό Σταυρό. Το 2006 πέρασε στην κυριότητα του υπουργείου Πολιτισμού και ξεκίνησαν οι εργασίες συντήρησης και αποκατάστασής του, με σκοπό να στεγαστούν στον χώρο τα αρχαιολογικά ευρήματα που αποκαλύπτονται από τις εργασίες του μετρό της Θεσσαλονίκης.
Πίσω από το Αλκαζάρ, το Καραβάν Σαράι βρίσκεται και αυτό ανεκμετάλλευτο. Υπήρξε χώρος φιλοξενίας οικογενειών από τα χωριά της Μακεδονίας την περίοδο του 1946 -1949, ενώ μέχρι την ανέγερση του νέου Δημαρχείου φιλοξενούσε το δημαρχείο με όλες τις υπηρεσίες του. Λίγα μέτρα πιο κάτω, επί της της Βενιζέλου, συναντούμε το Μπεζεστενι, Οθωμανικό μνημείο, το οποίο κτίστηκε επί Σουλτάνου Μεχμέτ Β’. Η λέξη Μπεζεστένι προέρχεται από την τουρκική λέξη bezesten που σημαίνει αρχαιοπωλείο και την αραβική λέξη bez που σημαίνει ύφασμα. Εκεί πωλούνταν πολύτιμα αντικείμενα, φυλάσσονταν έγγραφα και περιουσιακά στοιχεία, γινόταν έλεγχος της ποιότητας των εμπορευμάτων και καθορίζονταν οι ισοτιμίες των νομισμάτων. Πριν την πυρκαγιά του 1917, που κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της πόλης, το Μπεζεστένι αριθμούσε 113 καταστήματα.
Μετά την πυρκαγιά περιμετρικά του κεντρικού χώρου, προστέθηκαν εξωτερικά καταστήματα. Τις δεκαετίες του 1980 και του 1990 έγιναν εργασίες στερέωσης του κτιρίου και μέχρι σήμερα λειτουργούν εντός του διάφορα υφασματοπωλεία. Δίπλα ακριβώς, η στοά Σαούλ, χτίστηκε το 1867, καταστράφηκε από την πυρκαγιά του 1917 για να ξαναχτιστεί το 1929, σε σχέδια του Κάρολου Μοδιάνο, το νέο τμήμα της προς την οδό Βενιζέλου.
Την οδό Βενιζέλου σφράγισε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της νεότερης ιστορίας, η δολοφονική επίθεση κατά του Γρηγόρη Λαμπράκη στις 22 Μαΐου 1963. Κατά την διάρκεια προγραμματισμένης ομιλίας του στο ξενοδοχείο Κοσμοπολίτ στην Θεσσαλονίκη στις 22 Μαΐου του 1963, στην συμβολή των οδών Ερμού με Βενιζέλου, ο Λαμπράκης, αφού έχει τελειώσει την ομιλία του, διασχίζει τον δρόμο για να φύγει. Εκείνη την στιγμή, ένα τρίκυκλο πέφτει πάνω του και κάποιος τον χτυπάει με έναν λοστό στο κεφάλι. Στο τρίκυκλο επέβαιναν ο Σπύρος Γκοτζαμάνης και Μανώλης Εμμανουηλίδης, που ήταν γνωστοί στον υπόκοσμο της πόλης και είχαν καταδικαστεί για πράξεις παρανομίας. Το τρίκυκλο καταδίωξε ο Μανώλης Χατζηαποστόλου και κατάφερε μετά από πάλη με τον Γκοτζαμάνη να τον ακινητοποιήσει.
Ο Λαμπράκης μεταφέρθηκε στο ΑΧΕΠΑ σε κωματώδη κατάσταση, αλλά δεν κατάφερε να ζήσει, πεθαίνοντας μια εβδομάδα μετά, στις 27 Μαΐου 1963. Η κηδεία του μετατράπηκε σε λαϊκό προσκύνημα. Το 1988, μετά από πανελλήνιο διαγωνισμό ο Δήμος Θεσσαλονίκης αναθέτει στο γλύπτη Βασίλη Δωρόπουλο την κατασκευή ενός γλυπτού στην μνήμη του, το οποίο και τοποθετήθηκε στην γωνία των δρόμων Βενιζέλου και Ερμού, όπου και δέχτηκε το δολοφονικό χτύπημα. Το μπρούτζινο αυτό άγαλμα είναι ένα σημείο συνάντησης και κατάθεσης στεφάνων την ημέρα της δολοφονίας του, την 1η Μαΐου καθώς και σε άλλες ημέρες εορτασμού της ειρήνης και της ομόνοιας των λαών.
Η Βενιζέλου τελειώνει αφού διασχίσει τις οδούς Μητροπόλεως, Τσιμισκή, Ερμού, Εγνατία, Φιλίππου, Ολύμπου, φτάνοντας στο Υπουργείο Μακεδονίας Θράκης, το παλιό Διοικητήριο. Για τον λόγο αυτό, πολλές πορείες διαμαρτυρίας με τερματισμό στο Υπουργείο ανηφορίζουν από την Βενιζέλου. Η Βενιζέλου είναι ένας δρόμος που μεταξύ άλλων θα συναντήσεις αρκετά σπουδαία μέγαρα.
Μέγαρο Στάιν.
Είναι σίγουρο πως έχεις περάσει άπειρες φορές από την πλατεία Ελευθερίας. Εξίσου σίγουρο είναι και πως άλλες τόσες φορές έχεις διασχίσει την παραλία στο ύψος του λιμανιού. Άραγε πόσες από αυτές τις φορές σήκωσες το βλέμμα σου για να δεις τι υπάρχει στους πάνω ορόφους των ψηλών κτιρίων που βρίσκονται περιμετρικά της πλατείας; Αν το έχεις κάνει θα έχεις σίγουρα προσέξει πως στη γωνία Βενιζέλου και Καλαποθάκη υπάρχει ένα κτίριο που στην οροφή του έχει μια σφαίρα. Μια κανονική πράσινη, διαφανή σφαίρα. Πρόκειται για το Μέγαρο Στάιν το οποίο χτίστηκε το 1906 και ήταν το μοναδικό κτίριο της περιοχής που δεν κάηκε από την πυρκαγιά που κατέστρεψε όλη την πόλη το 1917. Χτίστηκε από τον Έρνστ Λόουι για την αυστριακή εταιρία καταστημάτων «Stain» η οποία στεγάστηκε εκεί για πολλά χρόνια. Για όσα χρόνια δέσποζε στην πλατεία ως το ψηλότερο κτίριο της περιοχής ήταν εύκολο να διακρίνεις αυτήν την περίεργη κατασκευή στην ταράτσα του. Ωστόσο, σήμερα δύσκολα φαντάζεται κάποιος πως αυτό το κτίριο αυστηρών γραμμών και συμμετρίας κρύβει εκεί ψηλά έναν περίτεχνο τρούλο κοσμημένο με μια πράσινη, διαφανή σφαίρα. Αξίζει να σημειωθεί πως για κάποιο διάστημα στεγάστηκε στο Μέγαρο Στάιν το Ταχυδρομείο Θεσσαλονίκης, ενώ σήμερα στεγάζονται κυρίως τραπεζικές και ασφαλιστικές επιχειρήσεις. Εκεί στεγάστηκε το πρώτο ανδρικό κατάστημα πολυκατάστημα στην Ελλάδα, ενώ μέχρι εκείνη τη στιγμή τα μόνα που λειτουργούσαν βρίσκονταν στη Βιέννη και το Κάϊρο. Εκεί υπάρχουν ρούχα εξαίσιας φινέτσας που θα ζήλευαν τα παρισινά σαλόνια. Κοστούμια, κασμίρια, υφάσματα μοναδικά και γραμμές στιλάτες. Αλλά και καπέλα, ομπρέλες, μανικετόκουμπα και αξεσουάρ.
Οι κύριοι που ράβονταν εκεί όμως ήθελαν να επιβεβαιώσουν το στιλ τους και αλλιώς. Έτσι άνοιξε ακριβώς δίπλα, στο χώρο που φιλοξενήθηκαν πολλά χρόνια αργότερα τα περίφημα σουτζουκάκια Ρογκότη ένα φωτογραφείο το οποίο εξυπηρέτησε τις ανάγκες των φωτογραφήσεων των κυρίων με τα ολοκαίνουργια κοστούμια τους. Το φωτογραφείο του Λατιμέρ. Εκεί λοιπόν ντυμένοι με την τελευταία λέξη της μόδας πόζαραν για το φακό του φωτογράφου!.
Γνωστά εμπορικά καταστήματα της Βενιζέλου ήταν τα εξής: 5- Παπαγιάννης, έτοιμα ενδύματα 7- «Κάιζερ», γυναικεία ενδύματα, αξεσουάρ 7- Λουμίδης καφέδες 8- Αγγελογιάννης, αυτοκίνητα 9- «Μέλκα», έτοιμα ενδύματα 10- Αυγερινός, πουκάμισα 11- Κίζας, έτοιμα ενδύματα 12- Βάρδας-Αναγνωστόπουλος, έτοιμα ενδύματα 14- «Κασμίρ», έτοιμα ενδύματα 15- Τερκενλής, δερμάτινα 15- «Κούνιο», φωτογραφικά 15- «Ερμείον», υαλικά 16- «Σελέκτ», έτοιμα ενδύματα 16- «Φαμ Κιούκα», ραπτική 17- «Σαν Ριβάλ», έτοιμα ενδύματα 17- «Αθηναία», έτοιμα ενδύματα 18- «Ελεγκάντ», υφάσματα 22- «Νίκη», έτοιμα ενδύματα 24- Αφοί Σαββίδη, νεωτερισμοί 26- «Milano», έτοιμα ενδύματα 30- Πανίδης, έτοιμα ενδύματα 32- «Άλφα», έτοιμα ενδύματα 32- «Διάνα», υφάσματα .
