Η 8η ετήσια έκθεση της IQAir για την ποιότητα του αέρα (World Air Quality Report 2025) επιβεβαιώνει μια ανησυχητική παγκόσμια τάση. H συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού εξακολουθεί να αναπνέει αέρα που υπερβαίνει τα όρια του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ήδη από τα δεδομένα της προηγούμενης έκθεσης, το 91% των χωρών ξεπερνούσε τα ασφαλή επίπεδα PM2.5, ενώ σχεδόν όλος ο παγκόσμιος πληθυσμός εκτίθεται σε ρυπογόνο αέρα.
Η κατάταξη βασίζεται κυρίως στη συγκέντρωση μικροσωματιδίων PM2.5 (σωματίδια διαμέτρου ≤2,5 μm), τα οποία θεωρούνται από τους πιο επικίνδυνους ρύπους για την ανθρώπινη υγεία, καθώς εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες και στο κυκλοφορικό σύστημα. Η έκθεση, που βασίζεται σε δεδομένα από 9.446 πόλεις σε 143 χώρες, αποκαλύπτει ότι μόλις το 14% των πόλεων παγκοσμίως πληρούν τις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) για τα PM2.5 — και η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση καθώς καταγράφει ανησυχητική άνοδο στα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Στην Ευρώπη, 23 χώρες κατέγραψαν αύξηση στις μέσες ετήσιες συγκεντρώσεις PM2.5, ενώ 18 σημείωσαν μείωση.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με αύξηση άνω του 30%, γεγονός που αποδίδεται σε διασυνοριακό καπνό από πυρκαγιές στη Βόρεια Αμερική και σε σαχαρική σκόνη από την Αφρική. Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν ανήκει στις πιο ρυπογόνες χώρες παγκοσμίως, υπολείπεται σημαντικά των ευρωπαϊκών χωρών με «καθαρό» αέρα. Η έκθεση επισημαίνει ότι στην Ελλάδα η ρύπανση κορυφώνεται τον χειμώνα λόγω καύσης ξύλων για θέρμανση, βελτιώνεται την άνοιξη και το καλοκαίρι λόγω ανέμων και διασποράς ρύπων, ωστόσο επεισόδια σκόνης από τη Σαχάρα μπορούν να αυξήσουν απότομα τα επίπεδα PM2.5.
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι, παρά κάποια βελτίωση σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, η ατμοσφαιρική ρύπανση εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο περιβαλλοντικό ζήτημα για την Ελλάδα, απαιτώντας στοχευμένες πολιτικές σε μεταφορές, ενέργεια και αστικό σχεδιασμό. Οι πιο επιβαρυμένες περιοχές στη Θεσσαλονίκη Η Θεσσαλονίκη αναφέρεται μεταξύ των πόλεων με τα υψηλότερα επίπεδα PM2.5 στη χώρα. Εμφανίζει συχνά υψηλότερες τιμές AQI από την Αθήνα σε περιόδους αιχμής. Επιβαρυντικοί παράγοντες είναι οι: βιομηχανία στη δυτική ζώνη κυκλοφορία μεταφορά ρύπων / σωματιδίων αγροτικές καύσεις
Εστιάζοντας στα δεδομένα της IQAir για το 2025, η Κεντρική Μακεδονία –και ιδιαίτερα η μητροπολιτική περιοχή της Θεσσαλονίκη– παρουσιάζει μια πιο σύνθετη εικόνα από τον εθνικό μέσο όρο. Δεν πρόκειται μόνο για «μία πόλη», αλλά για ένα μωσαϊκό περιοχών με διαφορετικά επίπεδα ρύπανσης. Στην ίδια τη Θεσσαλονίκη, τα τρέχοντα δεδομένα δείχνουν: AQI περίπου 70–75 (μέτριο επίπεδο) PM2.5 περίπου 20–22 μg/m³, δηλαδή 4 φορές πάνω από το όριο του ΠΟΥ Αυτό σημαίνει ότι η «μέση» ποιότητα αέρα είναι ήδη επιβαρυμένη, ακόμη και εκτός επεισοδίων αιχμής.
Ένα από τα πιο σημαντικά συμπεράσματα και της έκθεσης αλλά και των χαρτών AQI είναι ότι η ρύπανση δεν κατανέμεται ομοιόμορφα μέσα στον αστικό ιστό. Όσον αφορά το 2025 οι πιο επιβαρυμένες περιοχές στη Θεσσαλονίκη είναι οι εξής: Θεσσαλονίκη 17,5μg/m³ (10η θέση πανελλαδικά) Εύοσμος 17,1μg/m³ (11η θέση πανελλαδικά) Λαγκαδάς 14,8μg/m³ (15η θέση πανελλαδικά) Πανόραμα 12,3μg/m³ (30η θέση πανελλαδικά) Θέρμη 12μg/m³ (35η θέση πανελλαδικά) Ωραιόκαστρο 11,2μg/m³ (38η θέση πανελλαδικά) Καλαμαριά 10,7μg/m³ (45η θέση πανελλαδικά) Άγιος Παύλος 8,1μg/m³ (61η θέση πανελλαδικά) Νεάπολη 7,9μg/m³ (63η θέση πανελλαδικά) Σημείωση: Τα παραπάνω στοιχεία προέρχονται αποκλειστικά από την ετήσια έκθεση ποιότητας αέρα της IQAir.
Αξίζει να σημειωθεί πως στην εν λόγω έρευνα καταγράφονται και αναφέρονται μόνο οι πόλεις και οι περιοχές που διέθεταν ενεργούς σταθμούς μέτρησης και παρείχαν επαρκή ανοιχτά δεδομένα στον οργανισμό κατά το εξεταζόμενο έτος. Το όριο που θέτει ο ΠΟΥ ως ασφαλές είναι τα 5 μg/m³. Έτσι, η περιοχή του κέντρου της Θεσσαλονίκης και του Ευόσμου παρουσιάζουν επίπεδα παραπάνω από τριπλάσια του επιτρεπτού, με την περιοχή του Λαγκαδά να κλείνει την πρώτη τριάδα και να καταλαμβάνει παράλληλα την 15η θέση πανελλαδικά στις πιο επιβαρυμένες περιοχές. Όσον αφορά τη Θεσσαλονίκη παρατηρείται αύξηση σε σχέση με την αντίστοιχη μέτρηση του 2024 (14,1μg/m³)
Η συνολική εικόνα στην Κεντρική Μακεδονία Ανοίγοντας τη «βεντάλια» των περιοχών στους νομούς της Κεντρικής Μακεδονίας τα πρωτεία πάνε στο σταθμό «Αγ. Γεωργίου» στην περιοχή της Βέροιας με 20,8μg/m³, ενώ ακολουθεί η πόλη των Σερρών με 20,7μg/m³. Στην τρίτη θέση βρίσκεται η Κατερίνη με 19,8μg/m³, ενώ ψηλά στη λίστα είναι και το Κιλκίς με 14,7μg/m³. Μάλιστα, είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι οι τρεις αυτές περιοχές καταλαμβάνουν τις θέσεις 2-4 στην πανελλαδική λίστα. Η εικόνα στην Ανατολική Μακεδονία – Θράκη
Η εικόνα στη Δυτική Μακεδονία Τι συμβαίνει πανελλαδικά Σύμφωνα με τα στοιχεία της ετήσιας έκθεσης η πόλη της Λαμίας είναι αυτή που πανελλαδικά καταλαμβάνει την πρωτιά ως προς την πιο επιβαρυμένη περιοχή της χώρας με τις συγκεντρώσεις να φτάνουν στο 20,9μg/m³. Όπως προαναφέραμε την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν οι περιοχές της Βέροιας, των Σερρών και της Κατερίνης. Στην 5η θέση της λίστας είναι η Δράμα, μαζί με τα Ιωάννινα, με Κομοτηνή και Λάρισα να ακολουθούν και τη Θεσσαλονίκη να κλείνει την πρώτη δεκάδα και τον Εύοσμο, μαζί με το Βόλο, να ανοίγουν τη λίστα για τις θέσεις 11-20, εκεί όπου συναντάμε την Πτολεμαΐδα και την Κόρινθο. PM2.5: Ο «αόρατος» κίνδυνος στην ατμόσφαιρα Τα μικροσωματίδια PM2.5 (σωματίδια με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα) αποτελούν έναν από τους πιο επικίνδυνους ρύπους για τη δημόσια υγεία.
Λόγω του εξαιρετικά μικρού μεγέθους τους, δεν γίνονται αντιληπτά με γυμνό μάτι, ωστόσο μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στον ανθρώπινο οργανισμό, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις. Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει η κορυφαία περιβαλλοντική αιτία πρόωρων θανάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ευθυνόμενη για περίπου 300.000 θανάτους κάθε χρόνο. Η μακροχρόνια έκθεση συνδέεται με καρδιαγγειακές παθήσεις, εγκεφαλικά επεισόδια και χρόνιες πνευμονοπάθειες. Επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι είναι η δεύτερη κύρια αιτία καρκίνου του πνεύμονα μετά το κάπνισμα. Το ανησυχητικό, όπως επισημαίνεται στην έκθεση, είναι ότι δεν χρειάζεται να ζει κανείς σε πόλη με υψηλή ρύπανση, όπως το Πεκίνο, για να εκτεθεί σε κίνδυνο. Ακόμη και επίπεδα ρύπανσης κοντά ή κάτω από τα κυβερνητικά όρια έχουν συνδεθεί με πρώιμα σημάδια καρδιοπάθειας.
– Αυξάνεται ο κίνδυνος πρόωρου θανάτου Πώς εισέρχονται στον οργανισμό Όταν εισπνέουμε αέρα που περιέχει PM2.5: Τα σωματίδια περνούν από τη μύτη και τον λαιμό Φτάνουν βαθιά στους πνεύμονες Σε πολλές περιπτώσεις εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος Αυτό τα καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνα, καθώς επηρεάζουν όχι μόνο το αναπνευστικό σύστημα, αλλά ολόκληρο το σώμα. Η έκθεση σε PM2.5 συνδέεται με: επιδείνωση του άσθματος χρόνια βρογχίτιδα αυξημένο κίνδυνο για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια μειωμένη πνευμονική λειτουργία Καρδιαγγειακό σύστημα Τα μικροσωματίδια μπορούν να προκαλέσουν: φλεγμονή στα αγγεία αυξημένη αρτηριακή πίεση μεγαλύτερο κίνδυνο για Έμφραγμα του μυοκαρδίου και εγκεφαλικά επεισόδια Μακροχρόνιες επιπτώσεις
Η χρόνια έκθεση έχει συνδεθεί με: αυξημένη θνησιμότητα ανάπτυξη καρκίνου του πνεύμονα επιδείνωση χρόνιων νοσημάτων Ευάλωτες ομάδες Οι επιπτώσεις είναι πιο έντονες σε: παιδιά (λόγω ανάπτυξης πνευμόνων) ηλικιωμένους άτομα με προϋπάρχοντα νοσήματα Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι τα PM2.5 μπορεί να επηρεάζουν και: το νευρικό σύστημα τη γνωστική λειτουργία την ψυχική υγεία Η συνεχής έκθεση έχει συσχετιστεί ακόμη και με αυξημένο κίνδυνο νευροεκφυλιστικών παθήσεων. Τα PM2.5 δεν είναι απλώς ένας δείκτης ρύπανσης. Αποτελούν έναν σοβαρό και διαρκή κίνδυνο για την υγεία. Ακόμη και επίπεδα που θεωρούνται «μέτρια» μπορούν, με την πάροδο του χρόνου, να έχουν σημαντικές επιπτώσεις. Η κατανόηση των κινδύνων αυτών είναι κρίσιμη, ιδιαίτερα για αστικές περιοχές όπως η Θεσσαλονίκη, όπου η έκθεση είναι συχνή και πολυπαραγοντική.
Πόσοι θάνατοι θα είχαν αποφευχθεί Οι κάτοικοι που ζουν κοντά σε σταθμούς με υψηλές τιμές ρύπανσης αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο για αναπνευστικά προβλήματα, καρδιακές επιπλοκές ακόμη και μακροχρόνια προβλήματα υγείας. Οι επιστήμονες έχουν δείξει ότι η συμμόρφωση με πραγματικά ασφαλείς τιμές της ατμοσφαιρικής ρύπανσης θα μπορούσε να σώσει δεκάδες, αν όχι εκατοντάδες ζωές κάθε χρόνο στην πόλη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ISGlobal Air Quality Ranking στη Θεσσαλονίκη, η μέση ετήσια συγκέντρωση PM2.5 υπολογίζεται στα 20,0 μg/m³, σημαντικά υψηλότερη από τα όρια που συνιστά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (5 μg/m³) και πάνω από το ευρωπαϊκό όριο των 25 μg/m³.
Αυτή η τιμή την κατατάσσει στην 64η θέση από 858 ευρωπαϊκές μητροπολιτικές περιοχές, δηλαδή με αρκετά επιβαρυμένη ατμόσφαιρα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία: Περίπου 719 πρόωροι θάνατοι ετησίως θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν είχαν ακολουθηθεί οι πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ. Ακόμη και με το πιο χαλαρό παλιότερο πρότυπο του ΠΟΥ, 488 πρόωροι θάνατοι θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί. Ως προς το διοξείδιο του αζώτου (NO₂) -ένας βασικός ρύπος που συχνά σχετίζεται με την κυκλοφορία οχημάτων και αστικές δραστηριότητες- η μέση ετήσια τιμή του στη Θεσσαλονίκη ανέρχεται σε 30,6 μg/m³, πολύ υψηλότερη από το όριο που προτείνει ο ΠΟΥ (10 μg/m³).
Αυτό συνεπάγεται ότι περίπου 288 πρόωροι θάνατοι ετησίως θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί, αν τα επίπεδα NO₂ ήταν σύμφωνα με τις σύγχρονες προδιαγραφές υγείας. Η καταδίκη της Ελλάδας για τη ρύπανση στη Θεσσαλονίκη Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελλάδα έχει ήδη βρεθεί ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη Θεσσαλονίκη. Το ευρωπαϊκό δικαστήριο διαπίστωσε ότι η χώρα υπερέβαινε επανειλημμένα τα όρια για τα PM10 και δεν έλαβε τα απαραίτητα μέτρα για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα από το 2005 έως το 2012, στη συνέχεια το 2014 και ξανά μεταξύ 2017 και 2019, μια σειρά δεκαετιών όπου η πόλη «κατάπινε» επικίνδυνα σωματίδια χωρίς ουσιαστική προστασία των πολιτών της.
Και όμως, παρά την καταδίκη, η ρύπανση όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε, αλλά συνεχίζει να αποτελεί απειλή. Οι υπερβάσεις στις συγκεντρώσεις PM10 και τα υψηλά επίπεδα λεπτοφυών σωματιδίων PM2.5 στη Θεσσαλονίκη είναι καθημερινές υπενθυμίσεις ότι ο αέρας που αναπνέουμε δεν είναι καθαρός.
Η εικόνα στην Ανατολική Μακεδονία – Θράκη.
Η εικόνα στη Δυτική Μακεδονία.
