Η σιωπή ως μορφή βίας. Γράφει ο Παύλος Παπαδόπουλο
Η σιωπή δεν είναι απλώς απουσία λόγου — είναι μια μορφή εξουσίας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο επιβάλλεται η τάξη μέσα στο σπίτι, στο χωριό, στην κοινωνία. Η σιωπή φυτεύεται από γενιά σε γενιά, μέχρι να γίνει κανόνας. Ο αδύναμος τη μαθαίνει, ο ισχυρός την απαιτεί.
Πίσω από αυτή τη σιωπή, όμως, γεννιούνται οι πιο βαθιές ρωγμές. Εκεί όπου δεν ακούγεται κραυγή, συσσωρεύεται το ανείπωτο. Και το ανείπωτο, αργά ή γρήγορα, εκρήγνυται.
Στο θεατρικό έργο που ετοιμάζω, η σιωπή παίρνει σάρκα και οστά μέσα από τρεις χαρακτήρες:
τον Γιώργο Μυλωνάκο, την Αλεξάνδρα Μυλωνάκου και τον αδερφό της Αλεξάνδρας, Δημητράκη.
Ο Γιώργος Μυλωνάκος, ένας άντρας που κουβαλά την εξουσία του οικογενειάρχη και φιλοξενεί την ανιψιά του, την Αλεξάνδρα, μετά τον θάνατο του πατέρα της. Στο σπίτι του στο Αιγάλεω, πίσω από την πρόφαση της προστασίας, στήνεται ένας μηχανισμός υποταγής. Ο Μυλωνάκος δεν φωνάζει, δεν απειλεί· ελέγχει μέσα από τη σιωπή του. Μια σιωπή γεμάτη υπονοούμενα, βλέμματα, αγγίγματα που βαραίνουν τον αέρα.
Η Αλεξάνδρα, εγκλωβισμένη ανάμεσα στην ευγνωμοσύνη και τον φόβο, μαθαίνει να σωπαίνει για να επιβιώσει. Ο Δημητράκης, ο αδερφός της και τυπικός κηδεμόνας της, υποτάσσεται κι αυτός — από φόβο, από εξάρτηση, από την ίδια την αδράνεια που καλλιεργεί η μικρή ελληνική οικογένεια όταν σιωπά για να “μην ξεφτιλιστεί το σπίτι”.
Η μητέρα, ανήμπορη στο χωριό της Μάνης, παρακολουθεί από μακριά χωρίς φωνή, χωρίς δύναμη, παραδομένη σε έναν κόσμο που πάντα συγχωρεί τους άντρες και δικάζει τις γυναίκες.
Όταν τελικά το ανείπωτο ξεσπά — όταν ο Μυλωνάκος επιχειρεί να τη βιάσει και την σκοτώνει — η σιωπή ολοκληρώνει τον κύκλο της. Δεν είναι απλώς έγκλημα· είναι η φυσική κατάληξη ενός κόσμου που έμαθε να μην μιλά.
Η σιωπή ως κοινωνική συνέργεια
Η σιωπή δεν είναι ουδέτερη. Είναι συλλογική συνενοχή.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο το χωριό, η οικογένεια, το σύστημα διατηρούν την τάξη τους.
Όλοι ξέρουν — και όλοι σωπαίνουν. Από φόβο, από συνήθεια, από συμφέρον.
Κάθε φορά που ένα κορίτσι σωπαίνει για να μην “καταστρέψει την οικογένεια”, κάθε φορά που ένας άντρας δεν μιλά για να μη χάσει την “προστασία” του, κάθε φορά που μια μάνα αποδέχεται “γιατί έτσι ήταν πάντα”, η βία κερδίζει έδαφος.
Το τίμημα του ανείπωτου
Η σιωπή δεν είναι λύτρωση. Είναι φυλακή.
Και το τίμημά της πληρώνεται πάντα από τους πιο αδύναμους.
Ο λόγος —όταν επιτέλους αρθρωθεί— δεν είναι μόνο αντίσταση. Είναι ανάσταση.
Και κάθε φορά που κάποιος τολμά να μιλήσει, έστω και ψιθυριστά, σπάει μια αλυσίδα που κρατούσε δεμένη ολόκληρη μια κοινωνία.
Πολλές φορές καταπίεση λοιπόν δεν χρειάζεται φωνές για να επιβληθεί…
-Ο Παύλος Παπαδόπουλος γεννήθηκε το 1978 στη Δράμα, μεγάλωσε στις Σέρρες και έζησε στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Από το 1996 εργάζεται στο δημόσιο σε διάφορες διοικητικές θέσεις. Είναι απόφοιτος της Σχολής Αξιωματικών της Ελληνικής Αστυνομίας, της Σχολής Αστυφυλάκων της Αστυνομικής Ακαδημίας, της Σχολής Επιμόρφωσης και μετεκπαίδευσης ΕΛ.ΑΣ., και της Σχολής Ελληνικού Πολιτισμού, του Τμήματος Ανθρωπιστικών. Σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου. Μιλάει Αγγλικά και Γερμανικά.
