ΖΩΡΖ ΜΟΥΣΤΑΚΙ: ΤΡΑΓΟΥΔΟΠΟΙΟΣ ΜΕ ΡΙΖΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΗ ΒΟΡΕΟΠΟΥΛΟΥ

ΖΩΡΖ ΜΟΥΣΤΑΚΙ – GEORGES MOUSTAKI

(1934 – 2013)

Γάλλος τραγουδοποιός με ρίζες ελληνικές

Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και πέθανε στη Νίκαια. Ήταν Έλληνας από πατέρα, μητέρα και παππού. Οι πρόγονοί του μιλούσαν όλοι ελληνικά.

Οι γονείς του ονομάζονταν Νεσίμ και Σάρα, ήταν εβραϊκής καταγωγής, κατάγονταν από την Κέρκυρα και του έδωσαν γαλλική παιδεία, βάζοντάς τον να φοιτήσει σε γαλλικό σχολείο. Όμως, δεν απαρνήθηκε τις ελληνικές ρίζες του.

Στην κοσμοπολίτικη Αλεξάνδρεια είχαν ένα βιβλιοπωλείο και έρχονταν σε επαφή με πολλές κουλτούρες. Στο σπίτι μιλούσε κατά κανόνα ιταλικά, αλλά στους δρόμους με τα άλλα παιδιά μιλούσε αραβικά.

Η Αλεξάνδρεια του χάρισε τον κοσμοπολιτισμό των Πτολεμαίων και του άνοιξε τον κόσμο. Η Αίγυπτος, που ήταν το λίκνο της ζωής του, ζούσε τότε σ’ ένα κοσμοπολίτικο, πολύγλωσσο παζάρι. Οι άνθρωποι επικοινωνούσαν σε πολλές γλώσσες – αραβικά, αγγλικά, γαλλικά. Ελλάδα ήταν οι μνήμες της οικογένειάς του και όταν την επισκεπτόταν αισθανόταν Έλληνας. Πατρίδα του ήταν η Μεσόγειος. Στο Παρίσι, γνώρισε διάσημους Έλληνες που ήταν ανοιχτά αντίθετοι με τη χούντα: τη Μελίνα Μερκούρη, τον Κώστα Γαβρά, τον Μιχάλη Κακογιάννη, τον Βασίλη Βασιλικό κ.ά.

Το 1951 πήγε στο Παρίσι και εντυπωσιάστηκε από τον τραγουδοποιό Ζωρζ Μπρασέν (Georges Brassens) και άλλαξε το όνομά του. Το αρχικό του όνομα ήταν Giuseppe Mustacchi.

Τραγούδησε:

στα γαλλικά, ιταλικά, ελληνικά, πορτογαλικά, ισπανικά, αγγλικά και αραβικά. Τα εκατοντάδες τραγούδια του έχουν ρομαντικό ύφος και οι στίχοι του είναι ποιητικοί. Οι μελωδίες του είναι απλές και εύκολα αφομοιώσιμες από το κοινό.

Εκτός από τον ίδιο, τα τραγούδια του έχουν τραγουδήσει σπουδαίοι τραγουδιστές και τραγουδίστριες, όπως η Εντίθ Πιάφ, με την οποία υπήρξε σύντροφος, (μεταξύ άλλων το περίφημο: Μιλόρ Milord), η Δαλιδά (όπως τη μεγάλη επιτυχία: Τζίτζι λαμορόζο  Gigi l’amoroso), η Μπαρμπαρά (Barbara), η Μπριζίτ Φοντέν (Brigitte Fontaine), ο Χέρμπερτ Παγκανί (Herbert Pagani), η Φρανς Γκαλ (France Gall) και η Σίντι Ντανιέλ (Cindy Daniel).

Τη δεκαετία του 1960 μετέφρασε στα γαλλικά και τραγούδησε τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι. Έτσι ξανασυνδέθηκε με την ελληνική του ρίζα και το 1966 επισκέφτηκε την Ελλάδα για πρώτη φορά. Το 1970 πρωταγωνίστησε με τον Μίκη Θεοδωράκη στην ταινία μικρού μήκους(διάρκειας 20΄) του Ροβήρου Μανθούλη: «ΕΙΜΑΣΤΕ ΔΥΟ»-«NOUS SOMMES DEUX», στην οποία τραγουδά στα γαλλικά τα τραγούδια που είχε γράψει ο Μίκης στη φυλακή.

Στην Ελλάδα έγιναν μεγάλες επιτυχίες τα τραγούδια του:

«Ο Μέτοικος», το οποίο τραγούδησε το 1971 ο Γιώργος Νταλάρας και «Μεσόγειος», που ερμήνευσε το 1973 η Βίκυ Μοσχολιού.

Τα δύο αυτά τραγούδια μαζί με άλλα, σε ελληνική απόδοση του Δημήτρη Χριστοδούλου, ερμήνευσε το 1979 ο Αντώνης Καλογιάννης στο δίσκο: “Ο Αντώνης Καλογιάννης Τραγουδά Μουστακί”.

Σε συνέντευξή του δήλωσε: «Όταν λέμε Ευρώπη, εννοούμε Ελλάδα, ελληνικός πολιτισμός. Αυτό είναι κάτι που συχνά ξεχνούν οι Ευρωπαίοι, μα η αλήθεια είναι ότι ο ευρωπαϊκός πολιτισμός είναι ουσιαστικά κληρονομιά της ελληνικής σκέψης».

Δισκογραφία

Έγραψε περίπου 300 τραγούδια για τους μεγαλύτερους Γάλλους ερμηνευτές- ανάμεσά τους η Εντίθ Πιάφ και ο  Υβ Μοντάν- πριν τα τραγουδήσει ο ίδιος με επιτυχία.

  • 17 ans

  • Adolescence

  • Alexandrie

  • Amandes

  • Aphorisme

  • As-tu brisé un coeur ?

  • Ave Maria

  • Bahia

  • Balance

  • Ballade en fumée

  • Ballade pour cinq instruments

  • Ballade de nulle part

  • Blessure

  • Blue jeans blues

  • Boucle d’oreille

  • Bye bye Bahia

  • Bye bye Bahia

  • Chanson

  • Calix Bento

  • Cantique

  • Ce soir mon amour

  • C’est là

  • Chanson cri

  • Chanson de Patsy

  • Chanson du mois de juin

  • Chanson pour elle

  • Chansons

  • Chante ta nostalgie

  • Chanter tout haut

  • Chaque instant est une vie

  • Dans mon Hamac

  • Danse

  • De Shanghai à Bangkok

  • Déclaration

  • Donne du rhum à ton homme

  • Eden Blues

  • Eldorado

  • En Méditerranée

  • En voyage

  • Et pourtant dans le monde

  • Flamenco des Flandres

  • Gardez vos filles

  • Gaspard

  • Gestes

  • Grand-père

  • Heureusement qu’il y a de l’herbe

  • Hiroshima

  • Il faudra mourir un jour

  • Il est trop tard

  • Il y avait un jardin

  • Images

  • J’ai vu des rois serviles

  • Je m’appelle Daisy

  • Je ne sais pas où tu commences

  • Je suis un autre

  • Joseph

  • Kaimos (anglais – αγγλικά)

  • Kaimos (grec – ελληνικά)

  • La carte du tendre

  • L’acteur

  • La dame brune

  • La ligne droite

  • La philosophie

  • La pierre

  • La Pinzutu

  • L’eau, de l’eau

  • Le facteur

  • Le maraudeur

  • Le mauvais larron

  • Le métèque

  • Le passager clandestin

  • Le petit homme et le grand homme

  • Le temps de vivre

  • Les amandes

  • Les amours finissent un jour

  • Les eaux de mars

  • Les enfants d’hier

  • Les amis

  • Les marchands

  • Les musiciens

  • Les orgues de barbarie

  • Les orteils au soleil

  • L’homme au coeur blessé

  • L’île habitée

  • Ma liberté

  • Marteau d’or

  • Ma solitude

  • Marche de Sacco et Vanzetti

  • Matin

  • Mendiant

  • Milord (for Édith Piaf)

  • Mon île de France

  • Nous n’étions pas pareils

  • mènent ces routes?

  • Pourquoi mon Dieu?

  • Requiem pour n’importe qui

  • Reveline

  • Rien n’a changé

  • Sans la nommer

  • Sarah

  • Tu m’attendais

  • Un jour tu es parti

  • Votre fille a vingt ans

  • Voyage

 Συγγραφέας

Σαν αναγνώστης, είχε μια ιδιαίτερη σχέση με τη λογοτεχνία. Ίσως γιατί ο πατέρας του είχε βιβλιοπωλείο στην Αλεξάνδρεια.

Έχει εκδώσει τέσσερα βιβλία, από τα οποία τρία έχουν κυκλοφορήσει και στα ελληνικά:

  1. Question la chanson, 1973.

  2. Τα κορίτσια της μνήμης, 1989.

  3. Ο γιος της ομίχλης, 2001.

  4. Η μικρή οδός των κρεοπωλών, 2001.

Ο ΜΕΤΟΙΚΟΣ

Στίχοι: Δημήτρης Χριστοδούλου – Μουσική: Ζωρζ  Μουστακί

Ερμηνευτές: Γιώργος Νταλάρας, Μελίνα Μερκούρη, Αντώνης Καλογιάννης

Σαν σύννεφο απ’ τον καιρό
μονάχο μες τον ουρανό
πήρα παιδί τους δρόμους

Περπάτησα όλη τη γη
μ’ ένα τραγούδι στην καρδιά
και τη βροχή στους ώμους

Μ’ αυτά τα χέρια σαν φτερά
που δεν εγνώρισαν χαρά
πάλεψα με το κύμα

Κι είχα βαθιά μου μια πληγή
αγάπη που δε βρήκε γη
χαμένη μες το κρίμα

Με πρόσωπο τόσο πικρό
από τον ήλιο το σκληρό
χάθηκα μες τη νύχτα

Κι ο έρωτας με πήγε κει
που `χα στα χείλη το φιλί
μα συντροφιά δεν είχα

Με την καρδιά μου μια πληγή
περπάτησα σ’ αυτή τη γη
που είχα να τη ζήσω

Μα μου τα πήρανε μαζί
το όνειρο και την αυγή
και φεύγω πριν αρχίσω

Σαν σύννεφο απ’ τον καιρό
μονάχο μες τον ουρανό
θα `ρθω ξανά κοντά σου

Μέσα σε κείνη τη βροχή
που σ’ άφησα κάποιο πρωί
κι έχασα τη ζωή μου

Θα `ρθω ξανά απ’ τα παλιά
σαν το πουλί απ’ το νοτιά
την πόρτα να χτυπήσω

Θα `ναι μια άνοιξη πικρή
που όλα θ’ ανοίγουνε στη γη
κι απ’ την αρχή θ’ αρχίσω.

LE MÉTÈQUE

Avec ma gueule de métèque
De Juif errant, de pâtre grec
Et mes cheveux aux quatre vents
Avec mes yeux tout délavés
Qui me donnent l’air de rêver
Moi qui ne rêve plus souvent
Avec mes mains de maraudeur
De musicien et de rôdeur
Qui ont pillé tant de jardins
Avec ma bouche qui a bu
Qui a embrassé et mordu
Sans jamais assouvir sa faim

Avec ma gueule de métèque
De Juif errant, de pâtre grec
De voleur et de vagabond
Avec ma peau qui s’est frottée
Au soleil de tous les étés
Et tout ce qui portait jupon
Avec mon cœur qui a su faire
Souffrir autant qu’il a souffert
Sans pour cela faire d’histoires
Avec mon âme qui n’a plus
La moindre chance de salut
Pour éviter le purgatoire

Avec ma gueule de métèque
De Juif errant, de pâtre grec
Et mes cheveux aux quatre vents
Je viendrai,…

LA MÉDITERRANÉE

Dans ce bassin où jouent

des enfants aux yeux noirs,

il y a trois continents

Et des siècles d’histoire

Des prophètes des dieux

Le Messie en personne

Il y a un bel été

Qui ne craint pas l’automne,

En Méditerranée.

Il y a des oliviers

Qui meurent sous les bombes

Là où est apparue

La première colombe

Des peuples oubliés

Que la guerre moissonne.

Il y a un bel été

Qui ne craint pas l’automne,

En Méditerranée.

ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ

Μεσόγειο τη λεν και παίζουνε γυμνά

παιδιά με μαύρα μάτια αγάλματα πικρά

γέννησε τους Θεούς, τον ίδιο το Χριστό

το καλοκαίρι εκεί δεν τρέμει τον καιρό

μεσ’ τη Μεσόγειο

εδώ στη λίμνη αυτή γεννήθηκα κι εγώ

Μεσόγειος του φόβου και των πικρών καιρών

τα όνειρα που ‘παίζαν στα βαθιά νερά

γινήκαν δέντρα μόνα στα ξερά νησιά

μεσ’ τη Μεσόγειo

Milord Μιλόρ

Allez venez, Milord Εμπρός, ελάτε, Μιλόρ
Vous asseoir à ma table Καθίστε στο τραπέζι μου
Il fait si froid dehors Κάνει τόσο κρύο έξω
Ici, c’est confortable Εδώ, είναι άνετα
Laissez-vous faire, Milord Επιτρέψτε τον εαυτό σας,
Μιλόρ

Et prenez bien vos aises Και αναπαυθείτε
Vos peines sur mon cœur Οι θλίψεις σας στην καρδιά μου
Et vos pieds sur une chaise Και τα πόδια σας πάνω στην

καρέκλα μου
Je vous connais, Milord Σας γνωρίζω,
Μιλόρ
Vous ne m’avez jamais vue Δε με είδατε ποτέ
Je ne suis qu’une fille du port Είμαι ένα κορίτσι του λιμανιού
Une ombre de la rue… Μία σκιά του δρόμου…

Pourtant, je vous ai frôlé Παρόλα αυτά, σας ξέρω
Quand vous passiez hier Όταν περνούσατε χθες
Vous n’étiez pas peu fier Ήσασταν υπερήφανος
Dame, le ciel vous comblait Μα ναι, ο ουρανός σας γέμιζε
Votre foulard de soie Το μεταξωτό σας μαντήλι
Flottant sur vos épaules Κυματίζοντας στους ώμους σας
Vous aviez le beau rôle Είχατε τον ωραίο ρόλο
On aurait dit le roi Θα έλεγε κανείς ο βασιλιάς
Vous marchiez en vainqueur Περπατούσατε σαν νικητής
Au bras d’une demoiselle Στο χέρι μιας δεσποινίδας

Mon Dieu, qu’elle était belle Θεέ μου, πόσο όμορφη ήταν
J’en ai froid dans le cœur Έχω στενοχώρια στην καρδιά μου

Allez venez, Milord Εμπρός, ελάτε, Μιλόρ
Vous asseoir à ma table Καθίστε στο τραπέζι μου
Il fait si froid dehors Κάνει τόσο κρύο έξω
Ici, c’est confortable Εδώ, είναι άνετα
Laissez-vous faire, Milord Επιτρέψτε τον εαυτό σας,
Μιλόρ

Et prenez bien vos aises Και αναπαυθείτε
Vos peines sur mon cœur Οι θλίψεις σας στην καρδιά μου

Et vos pieds sur une chaise  Και τα πόδια σας πάνω στην

καρέκλα μου
Je vous connais, Milord  Σας γνωρίζω, Μιλόρ
Vous ne m’avez jamais vue  Δε με είδατε ποτέ
Je ne suis qu’une fille du port  Είμαι ένα κορίτσι του λιμανιού
Une ombre de la rue…  Μία σκιά του δρόμου

Dire qu’il suffit parfois  Το να πει κανείς ότι αρκεί μερικές

φορές 
Qu’il y ait un navire  Πως να υπάρχει ένα πλοίο 

Pour que tout se déchire  Για να χαλάσουν όλα 
Quand le navire s’en va  Όταν το πλοίο φεύγει 
Il emmenait avec lui  Έπαιρνε μαζί του 
La douce aux yeux si tendres  Τη γλυκιά κοπέλα με τόσο τρυφερά

μάτια 
Qui n’a pas su comprendre   Που δεν ήξερε να καταλάβει 
Qu’elle brisait votre vie  Ότι τσάκιζε τη ζωή σας 
L’amour, ça fait pleurer  Η αγάπη κάνει να κλάψει κανείς
Comme quoi l’existence  Όπως η ύπαρξη
Ça vous donne toutes les chances  Σας δίνει όλες τις τύχες 
Pour les reprendre après…  Για να τις πάρει μετά…

Allez venez! Milord  Εμπρός, ελάτε! Μιλόρ
Vous avez l’air d’un môme  Μοιάζετε με παιδί 
Laissez-vous faire, Milord  Επιτρέψτε τον εαυτό σας, Μιλόρ
Venez dans mon royaume  Ελάτε στο βασίλειό μου 
Je soigne les remords  Θεραπεύω τις λύπες 
Je chante la romance  Τραγουδάω άσματα ρομαντικά κι

αγάπης
Je chante les milords  Τραγουδάω τους Μιλόρδους 

Qui n’ont pas eu de chance  Που δεν έχουν τύχη
Regardez-moi, Milord  Κοιτάξτε με, Μιλόρ
Vous ne m’avez jamais vue…  Δε με είδατε ποτέ…
Mais vous pleurez, Milord  Αλλά κλαίτε, Μιλόρ
Ça, j’ l’aurais jamais cru.  Αυτό, δε θα το είχα πιστέψει ποτέ.

Eh! bien voyons, Milord  Λοιπόν, καλά, ας δούμε, Μιλόρ 
Souriez-moi, Milord  Χαμογελάστε με, Μιλόρ 
Mieux que ça, un p’tit effort…  Καλύτερα απ’ αυτό, μια μικρή

προσπάθεια
Voilà, c’est ça!  Ορίστε, αυτό είναι!
Allez riez! Milord  Εμπρός, γελάστε! Μιλόρ 
Allez chantez! Milord  Εμπρός, τραγουδήστε! Μιλόρ 
Ta da da da…  Ta da da da… 

Mais oui, dansez, Milord  Μα ναι, χορέψτε, Μιλόρ 
Ta da da da…  Ta da da da… 
Bravo! Milord…  Μπράβο! Μιλόρ 

Encore, Milord…  Ακόμα, Μιλόρ 
Ta da da da… Ta da da da…

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΠΑΡΗΣ ΒΟΡΕΟΠΟΥΛΟΣ

Πάρης Βορεόπουλος [Συνεργάτης του RealOraiokastro.gr]

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Φοίτησε στο Κολλέγιο De La Salle. Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Θέατρο σε Δραματική Σχολή. Εργάστηκε ως καθηγητής και διευθυντής σε σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Ασχολήθηκε με την ποίηση, το θέατρο, την κριτική, τη λογοτεχνία, τη μετάφραση κ.ά.

Ως συγγραφέας δημοσίευσε τα έργα:

  • «Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης», μεταφράσεις ποιημάτων δέκα Γάλλων ποιητών, παρουσίαση βιογραφικών στοιχείων και ποιητικών “Σχολών”.

  • «Το Αιώνιο Παιχνίδι», μονόπρακτο θεατρικό έργο, το οποίο ανεβάστηκε σε θεατρική σκηνή.

  • «Ποιητικές Διαδρομές», ποιητική συλλογή.

  • «Η Ζωή και το Έργο του Αλμπέρ Καμύ», κριτική μελέτη.

  • «Κριτικές Μελέτες Αισθητικής του Γκυ ντε Μωπασσάν», μετάφραση παρουσίαση και σχόλια όσον αφορά τις απόψεις του Γάλλου συγγραφέα, για την τεχνική απόδοσης ενός γραπτού κειμένου καθώς και των εικαστικών τεχνών, ζωγραφική-γλυπτική.

  • «Οδοιπορικό Ζωής», ποιητική συλλογή.

  • «Ταξιδεύοντας στο Χρόνο», συλλογή διηγημάτων.

  • «Η Παιδεία στην Καππαδοκία»

από την αρχαιότητα ως την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924,

επιστημονική μελέτη.

– «Δύο Λογοτεχνικά Μανιφέστα: André Breton και JeanPaul Sartre»,

δοκίμιο.

  • «Η Μικρά Ασία μέσα από την Ελληνική Λογοτεχνία», δοκίμιο.

  • «Τραγούδια του Δημήτρη Θέμελη με συνοδεία πιάνου σε στίχους Πάρη Βορεόπουλου», ποιήματα, μουσικά κείμενα και CD με τραγούδια.

Μοίρασε το άρθρο!