Π.ΒΟΡΕΟΠΟΥΛΟΣ: ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΤΗΣ UNESCO

Του συνεργάτη του RealOraiokastro.gr και συντοπίτη μας Πάρη Βορεόπουλου

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΤΗΣ UNESCO

ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΚΑΣΤΡΑ – ΠΥΡΓΟΣ ΤΡΙΓΩΝΙΟΥ – ΠΟΡΤΑΡΕΣ

Τα Βυζαντινά τείχη κτίστηκαν τον 3ο αι. μ.Χ. και για πολλούς αιώνες περιέβαλαν την πόλη, είχαν μήκος 8 χιλιόμετρα και ύψος 10-12 μέτρα, παρόμοια τείχη, της ίδιας τεχνοτροπίας, είναι και τα Βυζαντινά που σώζονται στην Κωνσταντινούπολη. Υπάγονται στην Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων της Θεσσαλονίκης και έχουν χαρακτηριστεί ως Μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO.

Ο Πύργος του Τριγωνίου αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα και πιο επιφανή σημεία των τειχών. Η θέση του ήταν εκεί ακριβώς όπου η Ακρόπολη συναντούσε τα τείχη τα οποία συνεχιζόταν ως τη θάλασσα, στο Λευκό Πύργο, και από εκεί το θαλάσσιο τείχος έφτανε στα δυτικά, στο Φρούριο του Βαρδαρίου, το Τοπ Χανέ (Top Hane) και στη συνέχεια τα τείχη ανέβαιναν ως το Επταπύργιο για την ολοκλήρωση της άμυνας της πόλης της Θεσσαλονίκης.

Οι Μεγάλες Πύλες (Πορτάρες) που υπάρχουν ακόμα και σήμερα οδηγούσαν στο εσωτερικό της Ακρόπολης.

Το 1874 κατεδαφίστηκε το θαλάσσιο τείχος και ένα μέρος του ανατολικού τείχους.

ΑΨΙΔΑ ΤΟΥ ΓΑΛΕΡΙΟΥ – ΚΑΜΑΡΑ

Είναι η Θριαμβική Αψίδα του Γαλερίου, κτίσμα Ρωμαϊκής εποχής. Κατασκευάστηκε το 305 μ.Χ. για να τιμηθεί ο Ρωμαίος Αυτοκράτορας Γαλέριος όταν επέστρεψε νικητής από τους πολέμους κατά των Περσών.

Σήμερα σώζονται δύο κύριοι πεσσοί και ένας δευτερεύων, που συνδέονται με πλίνθινο τόξο. Οι κύριοι πεσσοί φέρουν επένδυση από μαρμάρινες πλάκες με ανάγλυφες παραστάσεις, που αφηγούνται γεγονότα από τις πολεμικές επιχειρήσεις του Γαλερίου κατά των Περσών. Το κεντρικό τοξωτό άνοιγμα έχει πλάτος 9.7 μ. και ύψος 12.5 μ. και το μικρότερο έχει πλάτος 4.85 μ. και ύψος 6.5 μ.

Τα ανάγλυφα είναι αφηγηματικά και διακοσμητικά. Δείχνουν παραστάσεις από τις μάχες του Γαλερίου κατά των Περσών.

Κάτω από την Αψίδα περνούσε η Εγνατία, μία οδός στρατηγικής σημασίας.

Κάτω από την Καμάρα περνούσε γραμμή του τραμ, η οποία μετατοπίστηκε το 1954 με τη διάνοιξη της Εγνατίας.

Εργασίες στερέωσης και συντήρησης έγιναν: 1889, 1945, 1952. Η ΙΣΤ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων έκανε συντήρηση, στερέωση και καθαρισμό των μαρμάρινων ανάγλυφων κατά το διάστημα 1999-2001. Όμως η ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει το μνημείο.

Από το 1988 αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

ΡΟΤΟΝΤΑ

Είναι θολωτό στρογγυλό κτίσμα που κατασκευάστηκε από τον Καίσαρα Γαλέριο, το 304 μ.Χ., όμοιο με το Πάνθεον της Ρώμης και προοριζόταν για ναό του Δία. Ροτόντα ονομάστηκε από το κυκλικό σχήμα. Η διάμετρος του κτιρίου είναι 24.5 μ. και το ύψος 30 μ. Λόγω της μη χρήσης του, μετατράπηκε επί Βυζαντίου σε Χριστιανικό ναό των Ασωμάτων Δυνάμεων ή Αρχαγγέλων και μετά την Απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, το 1912, αφιερώθηκε στον Άγιο Γεώργιο.

Υπήρξε ναός τριών μεγάλων θρησκειών: του αρχαίου Δωδεκάθεου, του Χριστιανισμού, του Μωαμεθανισμού.

Οι αγιογραφίες είναι του 5ου αι. και σήμερα σώζονται μόνο αυτές που είναι κάτω από το θόλο, γιατί οι άλλες καταστράφηκαν όταν ο ναός μεταβλήθηκε σε μουσουλμανικό τέμενος από τον σεΐχη Σουλεϊμάν Χορτατζή Εφέντη το 1590, τότε έγινε και η προσθήκη του μιναρέ που έχει ύψος 36 μ.

Τα ψηφιδωτά που σώζονται στις καμάρες και τα τόξα έχουν διακοσμητικό χαρακτήρα. Στο θόλο εικονιζόταν ο Χριστός όρθιος σταυροφόρος. Σήμερα υπάρχουν τμήματα ύστερα από τον καθαρισμό των ψηφιδωτών.

Από το 1988 συμπεριλαμβάνεται στα Παλαιοχριστιανικά και Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης, ως Μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

ΑΝΑΚΤΟΡΑ ΓΑΛΕΡΙΟΥ

Βρίσκονται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην πλατεία Ναυαρίνου. Κτίστηκαν ως συγκρότημα ανακτόρων του Ρωμαίου αυτοκράτορα Γαλερίου κατά την περίοδο 297-307 μ.Χ. και περιλάμβαναν το Ανάκτορο, το Οκτάγωνο, τον Ιππόδρομο, την Αψίδα του Γαλερίου-Καμάρα, την αψιδωτή αίθουσα και τη Ροτόντα. Πιθανώς τα ανάκτορα να καταστράφηκαν από το σεισμό του 8ου αι.

Το 1917 άρχισαν οι ανασκαφές στο συγκρότημα των Ανακτόρων, το 1935 εντοπίστηκε ο Ιππόδρομος και τμήματα των Ανακτόρων. Το 1950 ανακαλύφτηκε στη θέση του Οκταγώνου ότι υπήρχαν Οθωμανικά κτίσματα. Το 1960 ανακαλύφτηκαν τα ερείπια των βόρειων αιθουσών. Οι συστηματικές ανασκαφές και έρευνες άρχισαν το 1962. Η αποκατάσταση ξεκίνησε το 1993 και ολοκληρώθηκε το 2014.

ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ

Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα Ρωμαϊκά μνημεία της Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται στην καρδιά της πόλης ανάμεσα στην Εγνατία οδό και την οδό Αγίου Δημητρίου, στη βόρεια πλευρά της οδού Αριστοτέλους. Αποτελούσε το κοινωνικό, οικονομικό, διοικητικό, πνευματικό και θρησκευτικό κέντρο της Θεσσαλονίκης.

Χτίστηκε το 2ο και 3ο αι. μ.Χ. ως αντίστοιχο της Ελληνικής Αγοράς, όμως με αρχέτυπο το κέντρο της Ρώμης και είχε κατεύθυνση από ανατολή προς δύση και από βορά προς νότο. Ήταν ένας χώρος έκτασης 20 στρεμμάτων και κατασκευάστηκε στη θέση Ελληνιστικής Αγοράς, που ήδη υπήρχε.

Τα ευρήματα της Αρχαίας Αγοράς ήρθαν στο φως το 1966 όταν άρχισαν να γίνονται εκσκαφές με σκοπό την ανέγερση Δικαστικού Μεγάρου. Με τις εργασίες αυτές ανακαλύφτηκαν τα πρώτα ευρήματα και τότε η αρχαιολογική υπηρεσία ανέλαβε τις ανασκαφές οι οποίες ανέδειξαν την τεράστια ιστορική και αρχαιολογική αξία της περιοχής. Βρέθηκε ακέραιος ένας μονόλιθος μαρμάρινος κίονας με κιονόκρανο και τότε ματαιώθηκαν τα σχέδια για την ανέγερση οποιουδήποτε κτιρίου στην περιοχή.

Τα τμήματα της Αρχαίας Αγοράς που έχουν αποκαλυφθεί περιλαμβάνουν μια ορθογώνια μαρμαροστρωμένη πλατεία μήκους 145 μ. και πλάτους 90 μ. με μεγάλες κιονοστοιχίες, ωδείο με κερκίδες και σκηνή, ένα χώρο θεαμάτων, λουτρό και μεγάλες στοές από τις οποίες η καλύτερα σωζόμενη είναι η «κρυπτή στοά».

ΤΟ ΘΕΑΤΡΑΚΙ

Το Ωδείο ήταν ένα μικρό στεγασμένο θέατρο, που περιλάμβανε το χώρο του βουλευτηρίου και δύο παρακείμενες αίθουσες. Ο χώρος αυτός κάλυπτε τις ανάγκες της διοίκησης και καλλιτεχνικές παραστάσεις. Τον 3ο αι. μ.Χ. ανακαινίστηκε, στη συνέχεια όμως άρχισε η εγκατάλειψη.

Σήμερα ο χώρος λειτουργεί ως Μουσείο και Ωδείο όπου γίνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις.

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΛΟΥΤΡΟ

Είναι το μοναδικό Λουτρό βυζαντινής αρχιτεκτονικής που σώζεται στον ελλαδικό χώρο, ένα από τα λίγα διασωθέντα εκείνης της εποχής. Βρίσκεται στην Άνω Πόλη και κατασκευάστηκε τον 14ο αιώνα. Ήταν ανδρικό και γυναικείο λουτρό. Συνέχισε να λειτουργεί και επί Οθωμανοκρατίας. Η χρήση του διακόπηκε το 1940. Tο 1952 κηρύχτηκε διατηρητέο μνημείο. Είναι επισκέψιμο για το κοινό και υπάγεται στην Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων της Θεσσαλονίκης.

Από το 1988 αποτελεί μνημείο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Βιβλιογραφία:

Κάστρα

*Ασπιώτη Λίλα – Τα κάστρα της Θεσσαλονίκης, Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2003.

*Βελένης Γ. – Τα τείχη της Θεσσαλονίκης από τον Κάσσανδρο ως τον Ηράκλειο, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1988.

*Γούναρης Γεώργιος – Τα τείχη της Θεσσαλονίκης, ΙΜΧΑ, Θεσσαλονίκη 1976.

*Ευγενίδου Δέσποινα – Κάστρα Μακεδονίας και Θράκης, εκδόσεις Αδάμ, Αθήνα 1998.

*Τσακανά Αικατερίνη – Επταπύργιο η ακρόπολη της Θεσσαλονίκης, Καπόν, Αθήνα 2001.

Καμάρα

*Μακαρόνας Χαράλαμπος – Η Καμάρα, το θριαμβικό τόξο του Γαλερίου στη Θεσσαλονίκη, Θεσσαλονίκη 1969.

*Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού-Οδυσσεύς – Αψίδα Γαλερίου.

*galeriuspalace.culture.gr/mnimeia/Kamara/

*https://www.thessalonikiguide.gr/place/kamara

*www.panoramics.gr – In Thessaloniki.com The best guide around-Καμάρα

Ροτόντα

*Μέντζος Αριστοτέλης – Το ανάκτορο και η Ροτόντα της Θεσσαλονίκης: νέες προτάσεις για την ιστορία του συγκροτήματος, Βυζαντινά, τ. 18 (1995-1996).

*Μουτσόπουλος Νικόλαος, Κατσαρός Βασίλης – Η Ροτόντα του Αγίου Γεωργίου στη Θεσσαλονίκη: αρχαιολογική έρευνα και αναστήλωση του μνημείου, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, εκδόσεις Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2013.

*Παζαράς Θεοχάρης – Η Ροτόντα του Αγίου Γεωργίου, ΙΜΧΑ, Θεσσαλονίκη 1985.

*Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Οδυσσεύς – Ροτόντα.

*https://thessalonikiguide.gr/place/rotonda/

*www.mixanitouxronou.gr – Ζαφείρης Χρίστος – Θεσσαλονίκη, Η παρουσία των απόντων, εκδ. Επίκεντρο.

Ανάκτορα Γαλερίου

*Ζαφείρης Χρίστος – Θεσσαλονίκης Εγκόλπιον, εκδόσεις Εξάντας, 1997.

*Παπαγιαννόπουλος Απόστολος – Ιστορία της Θεσσαλονίκης, εκδόσεις Ρέκος, Θεσσαλονίκη 1985.

*Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, Οδυσσεύς – Ανάκτορα Γαλερίου.

*Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, ΙΣΤ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων – Γαλεριανό Συγκρότημα, Θεσσαλονίκη 2013.

Ρωμαϊκή Αγορά

*Ζαφείρης Χρίστος – Θεσσαλονίκης Εγκόλπιον, εκδ. Εξάντας 1997.

*Παπαγιαννόπουλος Απόστολος – Ιστορία της Θεσσαλονίκης, εκδ. Ρέκος, Θεσσαλονίκη 1985.

*Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού – Οδυσσεύς/ Αρχαία Αγορά Θεσσαλονίκης.

*https://www.thessalonikiguide.gr/place/arxaiaagora/

Βυζαντινό Λουτρό

*Μυρτσιώτη Γιώτα – Ένα Βυζαντινό Λουτρό 800 ετών ανοίγει και πάλι, Η Καθημερινή, 6/6/2015.

*Νάνου Χρύσα – Το άγνωστο Βυζαντινό Λουτρό της Θεσσαλονίκης, Αγγελιοφόρος, 20/3/2011.

ΠΑΡΗΣ ΒΟΡΕΟΠΟΥΛΟΣ

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και θέατρο σε Δραματική Σχολή της Θεσσαλονίκης. Εργάστηκε ως καθηγητής και διευθυντής σε σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Ασχολήθηκε με την ποίηση, το θέατρο, την κριτική, τη λογοτεχνία, τη μετάφραση κ.ά.

Ως συγγραφέας δημοσίευσε τα έργα:

  • «Ανθολογία Γαλλικής Ποίησης», μεταφράσεις ποιημάτων δέκα Γάλλων ποιητών και παρουσίαση λογοτεχνικών «σχολών».

  • «Το Αιώνιο Παιχνίδι», μονόπρακτο θεατρικό έργο, το οποίο ανεβάστηκε σε θεατρική σκηνή.

  • «Ποιητικές Διαδρομές», ποιητική συλλογή.

  • «Η Ζωή και το Έργο του Αλμπέρ Καμύ», κριτική μελέτη.

  • «Κριτικές Μελέτες Αισθητικής του Γκυ ντε Μωπασσάν», κριτική μελέτη, για την τεχνική απόδοσης ενός γραπτού κειμένου καθώς και των εικαστικών τεχνών, ζωγραφική-γλυπτική.

  • «Η Εκπαίδευση στην Καππαδοκία από την αρχαιότητα ως την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924», μελέτη επιστημονική.

  • «Οδοιπορικό Ζωής», ποιητική συλλογή.

ΤΟΥ ΠΑΡΗ ΒΟΡΕΟΠΟΥΛΟ

ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΤΟΥ RealOraiokastro.gr

Μοίρασε το άρθρο!